بررسی تأثیرات تراکم بر آسیب پذیری ناشی از زلزله در شهر اصفهان ( با رویکرد فازی )

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

  وضعیت تراکم در شهرهای بزرگ از جمله اصفهان، با افزایش جمعیت و بدون توجه به آثار اجتماعی، اقتصادی، فضایی - کالبدی و زیبایی شناختی، مسایل و مشکلاتی را به وجود آورده که توجه برنامه ریزان شهری را به خود جلب کرده است. پژوهش حاضر به دنبال دستیابی به یک الگوی منطقی از تراکم ( کاربری، ارتفاعی و جمعیتی ) در شهر اصفهان و تأثیر آن بر آسیب پذیری ناشی از زلزله با رویکرد فازی صورت گرفته است. پژوهش از نوع کاربردی، روش پژوهش بر اساس مدل استنتاج فازی و روش جمع آوری داده‌ها به صورت اسنادی است. اهداف این پژوهش، شامل؛ شناسایی وضعیت تراکم جمعیتی، تراکم کاربری و تراکم ارتفاعی ( ساختمانی ) در مناطق شهر اصفهان و کشف ارتباط بین میزان تراکم‌های شهری و آسیب پذیری ناشی از زلزله در شهر اصفهان است. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد که در بررسی وضعیت تراکم شهری، در نظر گرفتن رابطه بین سه نوع تراکم جمعیتی، ارتفاعی و کاربری الزامی است. همچنین، رویکرد فازی در نرمال سازی داده‌های مربوط به تراکم‌های شهری، یکی از بهترین رویکردها محسوب می‌شود. بیشترین ضریب در بخش آسیب پذیری لرزه ای به ترتیب مربوط به تراکم‌های کاربری و جمعیتی است؛ به عبارت دیگر، ادامه روند فشردگی شهر در مناطق خاص و نیز گرایش شهروندان به سکونت در همان مناطق، بدون توجه به توزیع متعادل، میزان آسیب پذیری لرزه ای را افزایش می‌دهد. در نهایت، مناطق 1 و 6 شهر اصفهان به ترتیب بالاترین میانگین رتبه تراکم را دارند؛ به عبارت دیگر، عمده تراکم‌های جمعیتی، کاربری و ارتفاعی در این مناطق است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Survey of Density Effect on the Vulnerability of Earthquake in Isfahan City (Fuzzy Approach)

نویسندگان [English]

  • S. Ghaedrahmati 1
  • I. Bastanifar 2
  • L. Soltani 3
چکیده [English]

  A Survey of Density Effect on the Vulnerability of Earthquake in Isfahan City (Fuzzy Approach)     S. Ghaedrahmati. ( * ),  Assistant Professor of Geography and Urban Planning, Yazd University, Yazd, Iran.   email: safarrahmati@yazduni.ac.ir     I. Bastanifar. PhD student in economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran.     L. Soltani .  PhD student in Geography and Urban Planning, University of Isfahan, Isfahan, Iran.   Received: 15 May 2009 / Accepted: 13 October 2010, 31-34 P     Extended Abstract   1- Introduction   For few decades, the population of cities in developing countries, including Iran had a higher growth rate than the total growth rate of countries’ population. The cities in the developing countries have become areas of very high vulnerability to natural hazards such as earthquake. Analysis of urban density using statistical data has a crucial role in the urban geographic studies and urban planning. Based on studying type urban density can be measured by different models. While in developed countries, the development of the big cities began centuries ago and generally allows for     controlled and planned urban density, the opposite is the case in developing countries, where rapid urbanization's process is characterized by an unplanned urban density. The developing metropolitan cities have enormous difficulties in coping both with the natural population increase and the urban physical expansion. In fact, urbanization process increases the vulnerability through centralization of human and property. Because of unplanned urbanization, growth of land in vulnerable areas with a high level of hazard risk, inadequate urban management and unsuitable construction measures, third world cities transform into vulnerable centers.density in metropolitan such as Isfahan ,beside growing population ,without caring to economic, social, spatial ,aesthetic and the other urban planning effects ,has created many conflicts so has drown the urban planners attentions.       2- Methodology   This research has aimed to achieve a logic urban density model (land use, high and population density) and survey the effect of it on the Isfahan vulnerability of earthquake using fuzzy approach .This research is based on the density model based on the fuzzy logic and documentary in the way of data collecting   For mapping, measuring, and modeling the urban density in connection with active faults, various data on geology, seismology and demography of study were collected. These data was in form of map and census data. The study area is Isfahan city is located about 340 km south of Tehran and is the capital of Isfahan Province and Iran 's third largest city (after Tehran and Mashhad ). Isfahan city has a population of 1695789 and the Isfahan metropolitan area had a population of 3,430,353 in the 2006 Census, the third most populous metropolitan area in Iran after Tehran and Mashhad.     3- Discussion   Various disasters like earthquake are natural hazard that kill thousands of people and destroy billions of dollars of habitat and property each year. The rapid growth of the urban density and its increased concentration often in hazardous environment has escalated both the frequency and severity of natural disasters.   In research about earthquake hazard, Isfahan city is at high risk earthquake hazard. In this research, analysis relationship between urban density and earthquake vulnerability and the effects of urban centralization on earthquake vulnerability in Isfahan cities, was studied. With regard to historical earthquake, earthquake seismicity background and varieties faults, Isfahan cities are at high risk of earthquake hazard.   The seismic vulnerability of a region is determined by several factors. One of them is the level of seismic hazard, determined usually by identification of either active faults or seismic zone source, zones based on the historical location of earthquake epicenters .recent neotectonic studies consider that Isfahan had been developed on and close to six active fault basins. Isfahan's location between six active faults means it is subject to natural hazards like earthquake shaking, earthquake fault rupture and land deformation. As these active faults start to move, Isfahan will continue to be subject to earthquake-related hazards.In this research, analysis relationship between urban dencity and earthquake vulnerability, and use of documentary data. The effects of urban centralization on earthquake vulnerability in Hormozgan cities, was studied.     4- Conclusion   The results have showed that, in the survey of urban density, the relation between land use, high and population density should be considered also fuzzy approach in data normalization is one of the best approaches for solving this problem. The greatest coefficients of Vulnerability are land use, and population density.   In this way, without caring to the density distribution, urban compacting in the specific region and so citizen tendency for specific residency of the same region will increase the vulnerability of earthquake. Zone 3 and 6 in Isfahan city has the highest meaning ranking of are vulnerability than other zone .On the other hand these zones has the greatest amount of all land use, high and population density. So satiation of these zones in recent years and the historical texture of them need the changing of policy density more than before.   Key words: high density, population density, land use density, urban Vulnerability Fuzzy logic, Isfahan City.     Reference   Ahmady , Hasan and Mohamadreza ShikhKazem, (2006). "The role of planning for construction density in earthquake vulnerability decrease", the 2th international conference in crisis management and disaster.   Akbari , nematolah and Mahdi Zahedikwyvan, (2008). The use of ranking methods and indicators decision making, dehyariha and shardariha publication, 1th publich, Tehran.   Ambraseys, N.N.and Melville,C.P. (1982).A history of Persian earthquake, Cambridge earth science series .   Aryafar , Alireza (2002). An analysis of construction density on population density control, case study: 2 and 17 zone of Tehran city, M.A thesis in urban and regional planning, Elm O Sanat University, Tehran.   Azar , Adel and Hojat Faraji (2007). Fuzzy Management Science, productivity and management productivity center of Iran, related to modares university, Tehran.   Azezy, Mohamadmahdi,(2003). Density in urban planning, regulations and standards for nomination of urban density, Tehran publications, first publish, Tehran.   Bezdek J.( 1993 ) “ Editorial - Fuzzy models what are they and Why ?”, IEEE Transactions on Fuzzy Systems, Vol. 1, No. 1.   Burgess,R, ( 2000 ). The compact city debate: a global perspective compact cities , London: spon press.   G.K.Hiraskar, (1989). An introduction to fundamentals of urban planning, translation by Mohammad soleimani and ahmadreza yakanifard, university for teacher education, jahad daneshgahi publication, Tehran.   Houssienzadeh , Seyedreza, (2004)." Urban planning with to natural hazard and emphasis on Iran", geography and regional development journal, ferdosse university, mashad.   Isfahan municipality, (2007). Data about Construction permission, urban planning second best in Isfahan municipality, surveillance management on urban planning and architecture regulations, Isfahan.   Isfahan municipality, (2007).Isfahan budget data, planning and research second best in Isfahan municipality, Isfahan.   Jamal, Abed and Isam, Kaysi (2003). “Identifying urban boundaries: application of remote sensing and geographic information system technologies”, Canadian Journal of Civil Engineering.   Lewis,Dan,and Jaana Mioch. Urban vulnerability and good government. Journal of contingencies and crisis management.   Mohajerashjaei , arsalan, (1981). Registration and translation of local seismic and analysis of seismic potential of faults around Isfahan region, seismology group of atomic agency of Iran, Tehran.   Perkis ,Jeanne B.(1982).Regional planning for earthquake hazards in the eastern bay area. Unpublished paper .Berkeley, Calif, Association of Bay Area Governments.   Porahmad , Ahmad, Keyomars Habibi, Sajad Mohamad Zahrayei and Saeid Nazary Adlei (2007). "The use of fuzzy algorithm and GIS for site selection of urban services (case study: selection of potential waste disposal sites around Babolsar)" Mohetshenasi Journal, Tehran university publication, 33th years, 42 vol, Tehran.   Pormohamadi , Mohamadreza, (2003).Urban land use planning, Samt publication, first publication, Tehran.   Pormohamadi , Mohamadreza and Rasoul Ghorbani, (2003). "The dimensions and approach in urban space centralization paradigm", humanist Modares jurnal, modares university publication, vole 2, Tehran.   Quarantelli , E L.(2003).Urban vulnerability to disasters in developing countries:Managing risks. In building safer cities. Washington.   Safayei , Homayoun, (2005). Reconnaissance and analysis of seismic potential of faults around Isfahan city, urban planning and architecture second best in Isfahan municipality, Isfahan.   Safayei , Homayoun, (2003).Necessity to reconnaissance of seismic potential of faults around Isfahan region, Nama Journal, 12th years, 107-109 vole, Isfahan.   Statistical center of Iran (2007). Public census of Iran, Isfahan census 2006.   Building and housing research center (1999). Iranian code of practice for seismic resistant design of buildings, standard No.2800, 2nd edition, BHRC publication, Tehran.   Uitto , J.I, (1998). “The geography of disaster vulnerability in mega-cities” Vol 18, No 1.   Vojoodi , Mahdi and mahdi zareh, (2006)." Fuzzy deduction model for analysis of earthquake hazard "the 2th international conference in crisis manegment and disaster.   Waugh ,W,L, ( 2000 ). “Living with hazard: dealing with disaster”, an introduction to emergency management, New York, USA, M.E. Sharpe, Inc.   Zangiabadi , ali, jamal mohamadi, homayoun safayei and safar ghaedrahmati, (2008)." Vulnerability Indicators Assessment of Urban Housing against the Earthquake Hazard. (Case Study: Isfahan Housing)", geography and development journal, vole 12, sistan and balochestan university publication, zahedan.   Zeyari , keramatollah, (2002). Urban land use planning, Yazd university publication, first publish, Yazd.     

کلیدواژه‌ها [English]

  • high density
  • population density
  • land use density
  • urban Vulnerability Fuzzy logic
  • Isfahan city
 

آذر، عادل و حجت فرجی، (1386)، علم مدیریت فازی، چاپ اول، انتشارات مرکز مطالعات مدیریت و بهره وری ایران، وابسته به دانشگاه تربیت مدرس.

آریافر، علی رضا، (1381)، بررسی نقش تراکم ساختمانی در کنترل تراکم جمعیتی شهرها، مطالعه موردی: منطقه 2 و منطقه 17 شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته شهرسازی، گرایش برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشگاه علم و صنعت تهران.

احمدی، حسن و محمد رضا شیخ کاظم، (1385)، نقش برنامه ریزی تراکم‌های ساختمانی درکاهش آسیب‌های ناشی از زلزله، دومین کنفرانس بین المللی مدیریت جامع بحران در حوادث غیرمترقبه طبیعی.

اکبری، نعمت اله و زاهدی کیوان، مهدی، (1387)، کاربرد روش‌های رتبه بندی و تصمیم گیری چند شاخصه، چاپ اول، انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.

پوراحمد، احمد و کیومرث حبیبی و سجاد محمد زهرایی و سعید نظری عدلی، (1386)، استفاده از الگوریتم فازی و GIS برای مکان یابی تجهیزات شهری ( مطالعه موردی: محل دفن زبالة شهر بابلسر )، مجله محیط شناسی، سال سی و سوم، شماره 42، انتشارات دانشگاه تهران.

پورمحمدی، محمدرضا، ( 1382 )، برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، چاپ اول، انتشارات سمت.

پورمحمدی، محمد رضا و رسول قربانی، (1382)، ابعاد و راهبردهای پارادایم متراکم سازی فضاهای شهری، مجله علمی – پژوهشی مدرس، دوره 7، شماره 2، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس تهران.

حسین زاده، سید رضا، (1383)، برنامه ریزی شهری همگام با مخاطرات طبیعی با تأکید بر ایران، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای، شماره سوم، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

زنگی آبادی، علی، جمال محمدی، همایون صفایی و صفر قائدرحمتی، (1387)، تحلیل شاخص‌های آسیب پذیری مساکن شهری در برابر خطر زلزله(نمونة موردی: مساکن شهر اصفهان)، جغرافیا و توسعه، شماره 12، پاییز و زمستان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

زیاری، کرامت اله، (1381)، برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، انشارات دانشگاه یزد، چاپ اول، یزد.

شهرداری اصفهان، (1386)، آمار مربوط به پروانه‌های صادره ساختمانی، معاونت شهرسازی، مدیریت نظارت بر اجرای ضوابط شهرسـازی و معماری.

شهرداری اصفهان، اداره درآمد، (1386)، گزارشات تفریغ بودجه شهرداری، مدیریت برنامه ریزی و پژوهش شهرداری اصفهان.

صفایی، همایون، (1384)، طرح پژوهشی شناسایی و بررسی توان لرزه‌ای گسل‌های اطراف اصفهان، معاونت شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان.

صفایی، همایون، (1382)، ضرورت توجه به پتانسیل‌های لرزه خیزی گسل‌های فعال ناحیه ی اصفهان، ماهنامه فنی ـ تخصصی دانش نما، سال دوازدهم، شماره­ی پیاپی 109ـ107، انتشارات سازمان نظام مهندسی ساختمان استان اصفهان.

عزیزی، محمدمهدی، (1382)، تراکم در شهرسازی، اصول و معیارهای تعیین تراکم شهری، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران.

مرکز آمار ایران، (1386)، نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن شهرستان اصفهان سال 1385.

مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن،(1378)، آئین نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله، استاندارد 2800، مجموعه استاندارد‌ها و آئین نامه‌های ساختمانی ایران، نشریه شماره ض 253، انتشارات وزارت مسکن و شهرسازی.

مهاجر اشجعی، ارسلان، (1360)، ثبت و تفسیر لرزه‌های محلی و ویژگی‌های زلزله خیزی مناطق اصفهان و شهر کرد، امور ویژه زلزله شناسی سازمان انرژی اتمی ایران.

وجودی، مهدی و مهدی زارع، (1385)، مدل استنتاج فازی برای تحلیل خطر زلزله، دومین کنفرانس مدیریت جامع در حوادث غیر مترقبه طبیعی، تهران.

هیراسکار، جی. کی، (1989)، درآمدی بر مبانی برنامه ریزی شهری، ترجمه؛ محمد سلیمانی و احمد رضا یکانی فرد، انتشارات جهاد دانشگاهی واحد دانشگاه تربیت معلم تهران.

 

Ambraseys, N. N. &Melville, C. P. (1982). A history of Persian earthquake, Cambridge earth science series.

Bezdek J. (1993) “Editorial - Fuzzy models what are they and Why?” IEEE Transactions on Fuzzy Systems, Vol. 1, No. 1.

Burgess, R. (2000). The compact city debate: a global perspective compact cities, London: spon press.   

Jamal, Abed and Isam, Kaysi. (2003). “Identifying urban boundaries: application of remote sensing and geographic information system technologies”, Canadian Journal of Civil Engineering.

Lewis, Dan., Jaana Mioch. Urban vulnerability., good government, Journal of contingencies and crisis management.

Perkis, Jeanne B. (1982). Regional planning for earthquake hazards in the eastern bay area. Unpublished paper. Berkeley, Calif, Association of Bay Area Governments.

Quarantelli, E L. (2003). Urban vulnerability to disasters in developing countries:Managing risks. In building safer cities. Washington.

Uitto, J. I. (1998). “The geography of disaster vulnerability in mega-cities” Vol 18, No 1. 

Waugh, W, L. (2000). “Living with hazard: dealing with disaster”, an introduction to emergency management, New York, USA, M.E. Sharpe, Inc.