ژئومورفولوژی و عوامل موثر در فرسایش کناری رودخانه هُر رود در استان لرستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

  رودخانه‌ها تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند ویژگی‌های زمین شناسی، هیدرولوژیکی، ژئومورفولوژیکی و نحوۀ بهره برداری از آنها در معرض تغییر و تحول می باشند. دراین مطالعه، عوامل موثر در ناپایداری و فرسایش کناری رودخانه هررود در استان لرستان مورد مطالعه قرارگرفته است. عکس‌های هوایی سال 1334 و تصویر ماهواره ای IRS سال 1386 ابزار مقایسه زمانی تغییرات بوده اند. مسیر رودخانه در محیط نرم افزاری دیجیتایز شده و پارامترهای هندسی مورد نیاز برای نشان دادن تغییرات مورفولوژی رودخانه ترسیم، اندازه گیری و محاسبه شده است. همچنین نمونه رسوباتی که از مسیر رودخانه برداشت شده است در آزمایشگاه دانه سنجی شده و پس از تطبیق با نقشه زمین شناسی مسیر رودخانه، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. با توجه به عوامل هیدرولوژیکی موثر در تغییرات و وجوه اشتراک هندسی، مسیر رود خانه به 3 بازه معین تقسیم گردید. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل پارامترهای موثر نشان می دهد که علی رغم کاهش قطر ذرات و افزایش دبی و رسوب از بازه 1 به طرف بازه 3، بیشترین تغییرات در بازۀ اول رخ داده است.کمترین تغییرات در بازه سوم و بالاخره در بازه دوم نیز تغییرات، بیشتر از بازه سوم و کمتر از بازه اول می باشد. بر این اساس، نتایج کلی نشان می‌دهد که بر خلاف معمول، تغییرات مورفولوژی و فرسایش کناری رودخانه مورد مطالعه از بالادست به طرف پایین دست کاهش یافته است. همچنین یافته‌ها نیز نشان داد که ساختمان زمین شناسی و لیتولوژی بستر و کناره رودخانه، مهمترین عوامل تغییر پایداری بستر به شمار می روند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geomorphology and effective factors on lateral erosion in Hor Rood River, Lorestan province

نویسندگان [English]

  • M. Yamani 1
  • S. Sharafi 2
1 Associate Professor of Geomorphology, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Ph.D Student of Geomorphology, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

 



Extended abstract
1- Introduction
Rivers affected by many factors such as geological features, hydrologic, geomorphologic, and how they exploit are subject to change. The most marked effects of changes in direction to channel erosion and lateral movement occurs as meanders. Obviously, unstable bed of a river channel and changes each year, a lot of damage to agricultural land, roads, bridges and generally to enter human structures. On the other hand a considerable amount of sediment to the reservoir of dams to pass. Hence, due to practical purposes the matter goes to the settlements around their homes have always been of interest to researchers. Methods and techniques used in the study centered on two general axes.
 
 
The first axis of the river hydrological behavior often comes from the river morphometry. The second axis is the study of dynamic behavior in addition morphometry basin characteristics and stream function is morphology. In this study, effective factors in stability and erosion along the river in Lorestan province as a case study with the objectives of the process studied are located lateral erosion.
 
2- Methodology
In this study, to check the instability and erosion of Hor Rood River used aerial photographs (1955) and satellite images IRS (2006) as a comparison tool for Periodical changes. Furthermore, the geometric parameters used for show changes in river morphology and draw, measure, and has been calculated them. In this regard, we used software for calculating the geometric parameters, such as curves radius, the wavelength, the coefficient of curvature, bed width and depth for the river changes direction in the study period. Also sediment samples taken from the river route and analyzed them in laboratory by granulumetry and morphometry methods and then compare with geological maps. the hydrological factors affecting geometrical changes and subscription funds, the path to the river was divided into three specific section. Then the periodical changes of Bed River correlated with the variables studied during a study period and communicate analytical methods and conclusions are given.
 
3- Discussion
Sediment samples taken at intervals of approximately 5 to 6 km from each other from the bed river and laboratory works on them shows that the particle size gradually from upstream to downstream side becomes more fine-grain. This phenomenon is common in rivers sediments. River sediments are generally coarse texture and some branches of the northern part of the main branches in some areas associated with coarse blocks. Transverse profile taken from bed river in three intervals drawn from upstream to downstream. These profiles show the upstream from broad bed change to a low gradient rectangular cross-section with vertical walls relatively high slope to change shapes. These changes do not show any correlation between Sediment condition and dynamics channel. This inconsistent subject formed the main problem of research.
 
 
 
4- Conclusion
Geometrical parameters indicate that changes in morphology and lateral erosion from section 1 to section 2 were decreased. But in the third section the bed river is straight and surrounded by river channel and its morphology changes much less than the other sections. Hydrological data also does not shows any correlation with the lateral erosion values of river channel from upstream to downstream. So that with increasing discharge and sediment from section 1 to the third section, the amount of lateral erosion and morphological changes in this direction is reduced. Being reversed results show that the channel morphology of the geological structure and lithology over the river dynamics are influenced

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphology
  • Lateral Erosion
  • Hor rood river
  • Hydrology
 

پیروان، حمیدرضا، مهدی حبیبی، جمال محمد ولی سامانی، امیرحمزه حقی آبی، 1376، بررسی ویژگیهای هندسی- هیدرولیکی پیچانرودهای رودخانۀ قزل اوزن سفلی و تغییرات زمانی ریخت شناسی آن، اولین کنفرانس هیدرولیک ایران.

تلوری، عبدالرسول، 1373، رودخانه‌ها و مشخصات هندسی آنها، انتشارات تحقیقات جهاد کشاورزی.

چورلی، ریچارد، 1379، ترجمۀ احمد معتمد، ژئومورفولوژی، جلد سوم، انتشارات سمت.

حبیبی، مهدی و نصراله جواهری،1382، مدل ریاضی پیش بینی فرسایش کناری در پیچان رودها، نشریۀ دانشکده فنی دانشگاه تهران، جلد 37، شماره 2.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1334، عکس‌های هوایی با مقیاس50000 : 1.

سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1386، تصاویر ماهواره ای IRS با قدرت تفکیک 5 متر.

سازمان زمین شناسی کشور، 1371، نقشۀ زمین شناسی خرم آباد با مقیاس 25000 : 1.

سازمان نقشه برداری کشور، 1385، نقشه‌های رقومی توپوگرافی با مقیاس25000 : 1

شرکت مهندسین مشاور آبدان فراز،1380، جلد اول (گزارش هیدرولوژی و رسوب)، مطالعات مرحلۀ اول سد مخزنی ایوشان، آب منطقه ای غرب، اداره کل امور آب استان لرستان.

شرکت مهندسین مشاور آبدان فراز،1380، جلد دوم (گزارش هیدرولوژی و رسوب)، مطالعات مرحلۀ اول سد مخزنی ایوشان، آب منطقه ای غرب، اداره کل امور آب استان لرستان.

شیروانی، کورش، محمد رضا، یزدانی، 1385، بررسی وضعیت رسوبگذاری و فرسایش پذیری رودخانه‌ها و مسیل‌های عمده استان اصفهان، اولین همایش مهندسی مسیل‌ها.

علیزاده، امین، 1385، اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ بیستم.

غریب رضا، محمد رضا، حمیدرضا معصومی، 1385، مورفولوژی رودخانه زهره و تغییرات آن در جلگه ساحلی هندیجان، هفتمین سمینار بین المللی مهندسی رودخانه، دانشگاه شهید چمران اهواز.

فاطمی عقدا، سیدمحمود، فرج اله فیاضی، داریوش علیپور، 1380، بررسی زمین شناسی مهندسی بخشی از رودخانه کرخه( روستای عبدالخان تا روستای الهایی)، نشریه علوم دانشگاه تربیت معلم، جلد 1، شماره 3 و 6.

فروغی،عبدالمجید، محمد بنی رضی، محمد ابراهیم بنی حبیب، محمود شفاعی بجستان، مسعود ساجدی سابق، 1380، کاربرد صفحات مستغرق  برای ساماندهی و تثبیت رودخانه‌های فصلی، سومین کنفرانس هیدرولیک ایران، دانشگاه تهران.

Chris parker and et al, (2008). The effects of variability in bank material properties on river bank stability. Goodwin Creec, Mississippi. Journal home page.

Gabrielle. CL. David and et al, 2009- The impacts of ski slope development on stream channel morphology in white river national Forest, Colorado, USA- Journal home page, Geomorphology. 375- 388.

Hey R. D, and et al, (1986) , River Response to hydrolic structure

http://www.Google Earth.com

Petersen. M.S.(1986), River Engineering. Prentice- Hall.

Petts, G.E. et al. 1986. Historical Changes in Large Alluvial River. John Wiley & Sons.

Thorne, C.R. 2002. Geomorphic analysis of large alluvial rivers. Geomorphology, voll. 44, No. 5, 203 - 219.